Trồng sâm nam, cây lạ bò cản chả kịp trên đất cằn, dân ở một xã phía Bắc tỉnh Thái Nguyên hết nghèo, có của ăn của để

Gieo trồng sâm nam nơi vùng đất cằn

Dọc những triền đồi xanh mướt, chạy lút tầm mắt trong cái nắng rực rỡ tại thôn Nà Cọ, xã Bạch Thông của tỉnh Thái Nguyên là bạt ngàn cây sâm nam đang thì trổ hoa, ngát thơm trong gió lộng. Thay cho vạt rừng keo, mỡ và cỏ bụi cằn cỗi ngày nào giờ đây là những luống sâm nam xanh non mơn mởn. Loại cây từng rất lạ lẫm này đã mang đến luồng sinh khí mới cho người dân vùng khó của xã Bạch Thông.

Người có công đầu mang cây sâm nam về đất Bạch Thông là chị Vũ Thị Thơm, Giám đốc HTX Phúc Thơm có địa chỉ tại thôn Nà Cọ, xã Bạch Thông của tỉnh Thái Nguyên. Nhắc đến HTX Phúc Thơm, người dân trong vùng nghĩ ngay đến bà chủ trang trại nuôi lợn đen bản địa lớn nhất tỉnh Bắc Kạn (cũ) từng giúp rất nhiều hộ dân thoát nghèo.

Từ nền tảng vững chắc đó, HTX Phúc Thơm đã tiếp tục mở rộng thêm các mô hình kinh tế khác như nuôi dúi, nhím, cá, trồng rừng để tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho người dân địa phương. Bằng uy tín và hiệu quả trong phát triển kinh tế, HTX Phúc Thơm nhanh chóng trở thành điểm tựa vững chắc, dẫn dắt bà con nông dân cùng thoát nghèo, vươn lên làm giàu. Từ 5 thành viên ban đầu, đến nay HTX đã có 18 thành viên và liên kết với gần 100 hộ dân trên địa bàn xã.

Với chị Thơm, sự phát triển phải luôn đi kèm với việc tìm tòi, đổi mới để mang lại giá trị cao hơn cho bà con. Vì đó chị Thơm luôn trăn trở làm sao để mỗi tấc đất đồi đều sinh lời, để người dân có thêm những con đường làm giàu chính đáng ngay trên mảnh đất quê hương mình.

Chị Thơm kể, năm 2022, trong một chuyến tham quan, học tập kinh nghiệm tại tỉnh Bắc Giang, tôi tình cờ thấy mô hình trồng sâm nam. Loại cây này có giá trị kinh tế cao, không chỉ củ mà cả hoa đều có thể thu hoạch. Thấy cây sâm nam phù hợp với thổ nhưỡng và khí hậu vùng đồi núi, một ý tưởng táo bạo lóe lên trong đầu tôi đó là phải đưa bằng được cây sâm nam về trồng trên đất Bạch Thông.

Tuy nhiên, con đường này không hề dễ dàng. Sâm nam là loại cây hoàn toàn mới với người dân nơi đây, chưa ai từng trồng. Bà con lo ngại về kỹ thuật, về rủi ro, và cả đầu ra sản phẩm. Thế nhưng, bằng sự quyết tâm, tôi đã tự tìm tòi, nghiên cứu và bắt tay vào thử nghiệm mô hình.

“Những ngày đầu, tôi dành hết tâm huyết cho hơn 3000m2 đất đồi của HTX để trồng sâm. Từ việc làm đất, ươm giống, chăm sóc, tôi đều tự tay thực hiện. Tôi ghi chép tỉ mỉ, quan sát từng ngày cây lớn. Nhờ sự kiên trì, sau một năm, những luống sâm đã xanh tốt, ra hoa, cho tín hiệu khả quan”, chị Thơm cho biết thêm.

Cũng theo chị Thơm, chỉ sau 1 năm trồng, cây sâm nam đã cho thu hoạch hoa. Chỉ với hơn 3000m2 đất đồi của HTX đã cho thu hoạch 1 tấn hoa. Với giá bán hoa khô 700 nghìn đồng/kg giá giao và 1 triệu đồng/1kg bán lẻ, có thể thấy, việc trồng loại cây này đã cho thu nhập rất cao so với các loại cây trồng khác. Và chỉ sau 6 năm, cây sâm nam đã có thể cho thu hoạch củ.

Sản phẩm đạt 3 sao OCOP từ cây sâm nam

Thành công bước đầu của chị Thơm đã tạo được niềm tin mạnh mẽ. Người dân tận mắt thấy hiệu quả kinh tế mà cây sâm nam mang lại, từ đó không còn e ngại nữa mà bắt đầu tham gia liên kết cùng hợp tác xã.

Chị Vũ Thị Thủy, một người dân thôn Nà Cọ, xã Bạch Thông tham gia trồng sâm nam phấn khởi cho biết, sâm nam là loại cây trồng mới đối với người dân các xã phía Bắc, tỉnh Thái Nguyên. Hợp tác xã Phúc Thơm đã đi đầu trong việc trồng thử nghiệm. “Khi được hướng dẫn, người dân chúng tôi cũng đã quen với việc trồng và chăm sóc cây mới này. Việc trồng, chăm sóc khá dễ dàng, khí hậu, thời tiết cũng thuận lợi nên cây phát triển tốt, năng suất hoa đạt khá cao. Không chỉ tôi mà rất nhiều hộ đã quyết tâm phát triển cây sâm nam. Từ thực tế và sự thành công của chị Thơm, chúng tôi tin rằng cây sâm nam sẽ là hướng đi giúp chúng tôi có thể thoát nghèo”, chị Thủy nhận định.

Từ điểm sáng đầu tiên là HTX Phúc Thơm, cứ vậy, những vạt đồi trống trải, vốn chỉ mang lại thu nhập thấp từ cây keo, cây bạch đàn, đã dần được người dân phủ xanh bằng cây sâm nam. Cái tươi xanh mơn mởn từ những luống sâm mang theo niềm tin và hy vọng của người dân về một cuộc sống nó ấm.

Không chỉ dừng lại ở việc trồng sâm để bán nguyên liệu. Nhận thấy giá trị của hoa sâm nam, chị Vũ Thị Thơm đã nghiên cứu, chế biến ra sản phẩm rượu hoa sâm. Năm 2024, sản phẩm rượu hoa sâm của HTX Phúc Thơm đã đăng ký tham gia chương trình “Mỗi xã phường một sản phẩm” (OCOP) và đạt chứng nhận 3 sao.

Chứng nhận OCOP 3 sao này không chỉ là sự công nhận về chất lượng sản phẩm mà còn là tấm “hộ chiếu” để rượu hoa sâm nam tiếp cận thị trường rộng lớn hơn, và giúp nâng cao giá trị thương hiệu. Từ sản phẩm này, HTX Phúc Thơm định hướng mở rộng vùng nguyên liệu, tạo thêm nhiều việc làm, tăng thu nhập cho bà con nông dân tại không chỉ thôn Nà Cọ mà cả địa bàn xã Bạch Thông.

Có thể nói, việc trồng cây sâm nam là một hướng đi nhiều triển vọng trong công tác giảm nghèo tại địa phương. Không chỉ tạo nguồn thu nhập ổn định cây sâm nam còn giúp người dân làm quen với việc tiếp cận khoa học kỹ thuật, thay đổi tư duy sản xuất từ manh mún, tự phát sang quy mô lớn, chuyên nghiệp và có định hướng thị trường rõ rệt.

Trao đổi với Dân Việt, ông Hà Ngọc Việt, Chủ tịch UBND xã Bạch Thông cho biết, việc trồng các cây dược liệu trong đó có cây sâm nam, sâm bố chính đang là hướng đi nhiều triển vọng giúp người dân địa phương thoát nghèo, vươn lên làm giàu. Sau sáp nhập, hiện toàn xã vẫn còn 103 hộ nghèo trên tổng số 1.982 hộ, chiếm hơn 8%.

“Việc trồng sâm trên địa bàn xã đã đem lại thu nhập khá cho nhiều hộ dân do điều kiện khí hậu, thổ những rất phù hợp. Chúng tôi đang cho cán bộ chuyên môn rà soát cụ thể để có định hướng, lộ trình cho người dân để vừa phát triển cây ăn quả, vừa trồng cây sâm nam, sâm bố chính nhằm tăng giá trị trên cùng một đơn vị diện tích”, Chủ tịch UBND xã Bạch Thông cho biết thêm.

Câu chuyện về cây sâm nam trên đất Bạch Thông đã cho thấy, dù ở bất kỳ vùng đất nào, chỉ cần có niềm tin, sự đồng lòng và một người dẫn dắt có tầm nhìn, người dân hoàn toàn có thể vươn lên, làm chủ cuộc sống và xây dựng tương lai tươi sáng trên chính mảnh đất quê hương mình.