Lý giải về bí ẩn ánh sáng xanh trên bãi biển ở Quảng Ninh

Ngày 17.5, mạng xã hội lan truyền nhiều hình ảnh, video ghi lại cảnh tượng lạ tại bãi tắm Hòn Gai, phường Hồng Hà, TP Hạ Long. Mặt biển gần bờ chuyển màu đỏ hồng và khi có tác động như bước chân, vùng nước lập tức phát sáng xanh kỳ ảo.

Trước đó, hiện tượng tương tự từng xuất hiện tại vùng biển quanh đảo Cát Bà (Hải Phòng), thu hút đông đảo người dân, du khách tìm đến “săn” khoảnh khắc biển lân tinh phát sáng xanh lam trong đêm.

Trao đổi với phóng viên Báo Lao Động, Tiến sĩ Sinh học biển Đặng Đỗ Hùng Việt (TP Nha Trang, Khánh Hòa) cho biết hiện tượng nước biển phát sáng xanh khi có tác động như bước chân, sóng đánh vào bờ, chèo thuyền là do sự xuất hiện với mật độ cao của loài sinh vật phù du có tên khoa học là Noctiluca scintillans, hay còn gọi là tảo phát quang.

Noctiluca scintillans là sinh vật đơn bào thuộc nhóm dinoflagellate, có kích thước từ 0,2 đến 2 mm, đủ lớn để có thể quan sát bằng mắt thường khi tập trung với số lượng lớn.

Loài tảo này phát sáng nhờ cơ chế phát quang sinh học: khi bị kích thích cơ học, enzyme luciferase trong tảo sẽ phân giải chất luciferin, từ đó tạo ra ánh sáng xanh lam đặc trưng.

Trong môi trường biển tối, hàng triệu tế bào Noctiluca đồng loạt phát sáng, tạo nên hiệu ứng “biển phát quang” rất ấn tượng. Hiện tượng này đã được ghi nhận ở nhiều vùng biển trên thế giới như Maldives, Puerto Rico, Nhật Bản và ngay cả ở Việt Nam, nhất là vào mùa hè khi nước biển giàu dinh dưỡng và nhiệt độ tăng cao.

Song song với hiện tượng tảo phát quang, thường xảy ra hiện tượng thủy triều đỏ – nước biển đổi màu đỏ, nâu hoặc cam do mật độ sinh vật phù du tăng đột biến.

Mặc dù thủy triều đỏ thường bị gắn với độc tố, không phải loài tảo nào gây ra nó cũng sinh độc. Noctiluca scintillans thường không sản sinh độc tố, tuy nhiên khi chúng phát triển với mật độ quá cao, hiện tượng thủy triều đỏ vẫn xảy ra do màu cơ thể tảo phản chiếu dưới ánh nắng.

Theo Tiến sĩ Việt, nhìn chung tảo phát quang Noctiluca không gây độc trực tiếp cho con người. Tuy nhiên, nếu hiện tượng kéo dài và mật độ tảo trở nên quá dày, tảo sẽ chết đồng loạt, dẫn đến phân hủy hữu cơ và tiêu thụ lượng lớn oxy hòa tan trong nước biển.

Điều này có thể gây thiếu oxy (hypoxia), làm cá và các sinh vật đáy bị ngạt thở. Bên cạnh đó, quá trình phân hủy tảo còn có thể sinh ra mùi hôi hoặc các hợp chất gây khó chịu.

Nguyên nhân hình thành hiện tượng này thường liên quan đến sự tăng mạnh của các chất dinh dưỡng trong nước biển, đặc biệt là nitơ và phospho. Các nguồn như nước thải sinh hoạt, nước rửa tàu thuyền không qua xử lý, sự ấm lên của bề mặt nước, nước biển lặng sóng ít xáo trộn cùng sự tăng cường ánh sáng mặt trời kéo dài đều tạo điều kiện thuận lợi cho tảo phát triển mạnh.

Ở những vùng biển kín như vịnh Hạ Long, nơi có nhiều hoạt động dân cư và giao thông đường biển, những yếu tố này dễ hội tụ và gây hiện tượng xuất hiện theo chu kỳ trong năm.

Đây là một hiện tượng tự nhiên kỳ thú và phần lớn không gây nguy hiểm nếu không kéo dài quá lâu. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến nghị cần theo dõi kỹ nếu hiện tượng xảy ra thường xuyên với mật độ cao vì đó có thể là dấu hiệu mất cân bằng sinh thái ven biển do thừa dinh dưỡng hoặc ô nhiễm cục bộ.

Việc quan sát định kỳ, phân tích mẫu nước, đo mật độ tảo, độ mặn, nhiệt độ và oxy hòa tan là rất cần thiết để kiểm soát và bảo vệ môi trường biển. Các cơ quan chức năng cũng cần tuyên truyền rõ ràng để người dân và du khách hiểu đúng bản chất của hiện tượng, tránh gây hoang mang không đáng có.

Tóm lại, hiện tượng biển phát sáng xanh tại Hạ Long là một biểu hiện tự nhiên của tảo phát quang, mang đến cảnh quan thiên nhiên kỳ thú và không độc hại. Tuy nhiên, việc quản lý, theo dõi môi trường biển vẫn là điều cần thiết để duy trì hệ sinh thái biển cân bằng và bền vững.