Khám phá “bảo tàng than” tại nhà cổ 137 tuổi

Để xây dựng nơi đây thành một “bảo tàng” của ngành Than, TKV đã có văn bản gửi các đơn vị về việc phát động hiến tặng, sưu tầm tư liệu, tài liệu, hiện vật như các thiết bị, xe, máy, ô tô… có giá trị lịch sử để trưng bày tại Khu truyền thống ngành Than; thực hiện Dự án bảo quản, tu bổ Di tích lịch sử Trụ sở Công ty Pháp mỏ than Bắc Kỳ.

TKV cũng giao Công ty Than Hòn Gai thiết kế, xây dựng khu đường lò mô phỏng công nghệ sản xuất than hầm lò – lĩnh vực sản xuất có truyền thống lâu đời và quan trọng đối với sự phát triển của Tập đoàn.

Những ngày qua, nhiều đơn vị thuộc TKV đã vận chuyển các hiện vật là thiết bị, xe, máy, ô tô… có giá trị lịch sử đến khuôn viên của Di tích lịch sử Trụ sở Công ty Pháp mỏ than Bắc Kỳ.

Công ty Than Hòn Gai đã hoàn thành khu đường lò mô phỏng trước tiến độ, thiết thực chào mừng kỷ niệm 89 năm Ngày Truyền thống công nhân Vùng mỏ – Truyền thống ngành Than (12.11.1936 – 12.11.2025).

Khi hoàn thành, Khu truyền thống ngành Than sẽ là “địa chỉ đỏ” của cán bộ, công nhân, người lao động, đoàn viên thanh niên các đơn vị thuộc TKV, cũng như du khách trong và ngoài tỉnh đến tham quan, tìm hiểu về truyền thống, quá trình phát triển sản xuất của ngành Than tại Quảng Ninh.

Trụ sở Công ty Pháp mỏ than Bắc Kỳ được xây dựng năm 1888, sau này là Trung tâm điều hành sản xuất tại Quảng Ninh của TKV, tọa lạc tại số 95A, đường Lê Thánh Tông, phường Hồng Gai, tỉnh Quảng Ninh.

Đến nay, dù đã gần 140 năm tuổi, công trình vẫn cơ bản giữ được nguyên vẹn kiến trúc ban đầu.

Theo các tư liệu lịch sử, ngày 28.4.1888, Công ty khai thác than đá lớn nhất nước Pháp được thành lập, mang tên Société Française des Charbonnages du Tonkin (viết tắt là S.F.C.T, dịch nghĩa là Công ty Pháp mỏ than Bắc Kỳ).

Công ty này có một hội đồng quản trị gồm những nhà tư bản nổi tiếng của Pháp, được quyền quản lý, khai thác vùng đất nhượng rộng lớn kéo dài từ Mông Dương qua Cẩm Phả, Hồng Gai đến Vàng Danh, Mạo Khê. Trong số này có 6 mỏ lớn, nhiều mỏ nhỏ, 2 bến cảng đảm bảo cho tàu trọng tải 3.000–10.000 tấn ra vào, một nhà máy điện công suất 1.000 kW, 2 nhà máy cơ khí và nhiều trạm cơ khí nhỏ.

Ngay khi đến vùng mỏ, người Pháp nhanh chóng bắt tay xây dựng các công trình hạ tầng, trong đó có Trụ sở Công ty Pháp mỏ than Bắc Kỳ tại vị trí này.

Tòa nhà hai tầng làm trụ sở công ty thời ấy là một dãy phòng làm việc của các chủ mỏ; phần còn lại là phòng nhì của mật thám Pháp.

Năm 1955, sau khi ta tiếp quản vùng mỏ, Trụ sở Công ty Pháp mỏ than Bắc Kỳ trở thành trụ sở của Xí nghiệp Quốc doanh than Hòn Gai, sau đó là Công ty Than Hòn Gai (tiền thân của TKV), và về sau là Trung tâm điều hành sản xuất tại Quảng Ninh của TKV.

Trung tâm điều hành sản xuất tại Quảng Ninh của TKV hiện đã được chuyển sang tòa nhà cao tầng bên cạnh.

Di tích Trụ sở Công ty Pháp mỏ than Bắc Kỳ đã được UBND tỉnh Quảng Ninh xếp hạng là di tích cấp tỉnh ngày 7.6.2021.