Huế truy thu 13,5 tỷ đồng từ 27 mỏ khoáng sản

Cuộc thanh tra bao phủ toàn bộ chuỗi quản lý tài nguyên khoáng sản, qua đó phát hiện nhiều sai sót kéo dài, bộc lộ rõ những lỗ hổng trong quản lý, tham mưu và thực thi pháp luật.

TP Huế hiện có nhiều loại khoáng sản VLXD như đất san lấp, đá xây dựng thông thường, đất sét, đá sét, đá vôi, quặng sắt laterit, cát sỏi, thạch anh… phân bố rộng khắp. Theo quy hoạch được phê duyệt đến 2020 và định hướng đến 2030, trên địa bàn có 86 khu vực mỏ, tổng diện tích hơn 1.319 ha và quy hoạch này đã được tích hợp vào Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021–2030 theo Quyết định 1745/QĐ-TTg.

Từ đó, đoàn thanh tra lựa chọn 27 mỏ của 22 doanh nghiệp để tiến hành kiểm tra. Kết luận thanh tra cho thấy, công tác ban hành văn bản, quy trình thủ tục của Sở NN&MT nhìn chung được thực hiện đầy đủ. Tuy nhiên, khi đi sâu vào hoạt động cấp phép đã lộ ra nhiều thiếu sót mang tính hệ thống.

Trong 40 giấy phép thăm dò được UBND TP Huế cấp trong kỳ, 7 hồ sơ được chọn đối chiếu thì 2 hồ sơ không được công khai theo quy định. Bên cạnh đó, 3 giấy phép thăm dò và 5 giấy phép khai thác không đúng mẫu theo Thông tư Bộ TN&MT.

Hoạt động đấu giá quyền khai thác khoáng sản cũng bộc lộ sự chậm trễ: Sở TN&MT (nay là Sở NN&MT) không ban hành kế hoạch đấu giá năm 2019 và 2021, dù giai đoạn 2020–2024 toàn tỉnh đã tổ chức đấu giá 41 mỏ.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là Đề án khoanh định khu vực cấm, tạm cấm hoạt động khoáng sản phải hoàn thành từ 2021, nhưng đến 6/2025 vẫn chưa xong, dù đã có kinh phí thẩm định từ năm 2023.

Ở phía doanh nghiệp, sai phạm xuất hiện ở hầu hết các nội dung được thanh tra: 5 mỏ chưa lập thủ tục cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khu vực khai thác; Nhiều đơn vị nộp chậm tiền ký quỹ cải tạo môi trường và tiền thuê đất; 6 mỏ chưa lập bản đồ hiện trạng, báo cáo thống kê trữ lượng theo Thông tư 17/2020; 2 đơn vị thống kê sản lượng qua trạm cân không đầy đủ.

Một trong những phát hiện quan trọng nhất là việc toàn bộ 27/27 mỏ không gửi thông báo cho cơ quan thuế về phương pháp xác định giá tính thuế.

Trong kiểm tra chi tiết thì có 14/27 mỏ kê khai thiếu sản lượng; kê khai không đúng đơn giá thuế tài nguyên; chưa nhân hệ số quy đổi khoáng sản nguyên khai thành phẩm để tính phí bảo vệ môi trường; một số chưa kê khai mức phí bảo vệ môi trường.

Thanh tra xác định đây chính là nguyên nhân tạo ra chênh lệch lớn giữa sản lượng kê khai và sản lượng thực tế, gây thất thu ngân sách Nhà nước.

Từ các sai phạm, Chánh Thanh tra TP Huế Lương Bảo Toàn đã ban hành 14 quyết định thu hồi, với tổng số tiền hơn 13,5 tỷ đồng, bao gồm: 11,6 tỷ đồng thuế tài nguyên và 1,9 tỷ đồng phí bảo vệ môi trường.

Đây là một trong những đợt truy thu lớn nhất liên quan đến lĩnh vực khoáng sản tại Huế trong nhiều năm gần đây.

Kết luận thanh tra kiến nghị Chủ tịch UBND TP Huế chỉ đạo: Sở NN&MT kiểm điểm trách nhiệm tập thể, cá nhân có liên quan; tăng cường kiểm tra hoạt động khai thác; phối hợp chặt chẽ cơ quan thuế để giám sát nghĩa vụ tài chính; UBND các phường, xã được yêu cầu quản lý chặt địa bàn, phát hiện và xử lý vi phạm về đất đai, môi trường.

Các doanh nghiệp cần phải khẩn trương làm thủ tục cấp đất khai thác; nộp đủ tiền thuê đất và ký quỹ môi trường; thống kê sản lượng đúng qua trạm cân; hoàn thiện bản đồ hiện trạng và báo cáo kỹ thuật; thực hiện nghiêm quyết định truy thu.

Thanh tra TP Huế nhấn mạnh, dù công tác quản lý khoáng sản có chuyển biến tích cực, nhưng những hạn chế kéo dài nhiều năm cho thấy yêu cầu cấp bách phải siết chặt quản lý, đảm bảo minh bạch tài nguyên và chống thất thoát ngân sách Nhà nước.