Sản phẩm “Khoai sọ nương Trạm Tấu” (thuộc huyện Trạm Tấu, tỉnh Yên Bái cũ) không chỉ được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp giấy chứng nhận đăng ký nhãn hiệu mà còn được công nhận là sản phẩm OCOP 3 sao, khẳng định vị thế của một đặc sản địa phương.
Khoai sọ, giống cây bản địa quý ngày càng được nhân rộng.
Ghé thăm xã Phình Hồ, tỉnh Lào Cai một trong những “thủ phủ” khoai sọ nương, chúng tôi gặp anh Giàng Páo Lồng ở thôn Mù Thấp. Đứng giữa nương khoai xanh tốt, anh Lồng phấn khởi chia sẻ: “Mấy năm nay, gia đình tôi chuyển nhiều diện tích đất nương sang trồng khoai sọ. So với trồng lúa nương, khoai sọ cho hiệu quả kinh tế cao gấp 3 lần. Giá bán ổn định, dao động từ 15.000 – 20.000 đồng/kg, có lúc đầu vụ lên tới 30.000 đồng/kg. Nhờ cây khoai này mà gia đình tôi có thêm thu nhập, cuộc sống đỡ vất vả hơn nhiều”.
Tương tự, tại xã Hạnh Phúc, cây khoai sọ cũng đang là “đòn bẩy” kinh tế cho gần 100 hộ dân có thu nhập cao, nhiều hộ đã thoát nghèo cũng nhờ cây khoai sọ nương . Anh Sùng A Páo, một người dân trong xã, cho biết: “Trồng khoai sọ nương ổn định, đầu ra dễ tiêu thụ hơn ngô, sắn. Trung bình mỗi hecta, sau khi trừ chi phí, gia đình tôi cũng thu lợi nhuận khoảng 55-60 triệu đồng. Nhiều nhà trong xã đã tận dụng đất đồi ven suối để trồng, góp phần giảm nghèo rõ rệt”.
Những câu chuyện của anh Lồng, anh Páo, là minh chứng rõ nét cho sự chuyển mình mạnh mẽ trong tư duy sản xuất của bà con nông dân, biến cây trồng bản địa, vốn chỉ dùng để tự cung tự cấp, trở thành một sản phẩm hàng hóa có giá trị, một “cây xóa nghèo” thực sự.
Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Hải – Phó Chủ tịch UBND xã Phình Hồ, cho biết, hiện nay, toàn xã Phình Hồ có 332 ha trồng khoai sọ, với khoảng 750 hộ dân tham gia, chiếm tới 40% tổng số hộ trên toàn xã. Diện tích tập trung chủ yếu tại các thôn có điều kiện đất nương tốt như Mù Thấp, Tà Ghênh, Khấu Ly, Làng Nhì…. Đây là giống khoai sọ bản địa, được bà con canh tác từ lâu đời, thời vụ trồng từ tháng 1-2 và thu hoạch vào tháng 9-10 hàng năm.
Điều đáng nói, năng suất và sản lượng của khoai sọ Phình Hồ đang tăng đều qua các năm. “Năng suất bình quân của xã đạt khoảng 10–12 tấn/ha. Với diện tích hiện có, tổng sản lượng trong năm 2025 của Phình Hồ ước đạt trên 3.300 tấn. Với giá bán như hiện tại, chúng tôi ước tính doanh thu toàn xã năm 2025 từ cây khoai sọ sẽ đạt trên 50 tỷ đồng. Cây khoai sọ thực sự đã trở thành một trong những cây trồng thế mạnh giúp cải thiện đời sống, góp phần tích cực vào công tác giảm nghèo của xã “, Phó Chủ tịch UBND xã Phình Hồ nhấn mạnh.
Để đạt được kết quả ấn tượng này, chính quyền xã Phình Hồ đã tích cực tuyên truyền, vận động người dân lựa chọn khu vực đất phù hợp, chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Đồng thời, xã phối hợp với cơ quan chuyên môn tổ chức tập huấn kỹ thuật và lồng ghép các nguồn lực từ chương trình mục tiêu quốc gia để hỗ trợ giống, vật tư, đặc biệt là đầu tư hạ tầng giao thông phục vụ sản xuất và tiêu thụ nông sản.
Với năng suất ổn định 14 tấn/ha, sau khi trừ chi phí sản xuất, mỗi hecta khoai sọ đem về cho nông dân trên 120 triệu đồng, tạo nguồn thu nhập cao và ổn định. Về định hướng tương lai, các địa phương đang tập trung vào khâu bảo quản, chế biến sâu như sấy khoai, làm bột khoai, đồng thời đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm tại các hội chợ, sự kiện, nhằm xây dựng chuỗi giá trị bền vững, kết nối chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.
Cây khoai sọ trở thành cây cho thu nhập tốt hơn
Không chỉ là cây giúp thể hiện tư duy sản xuất của nông dân đã thay đổi, giúp tăng doanh thu cho địa phương, khoai sọ đã thực sự trở thành cho thấy vai trò rõ rệt trong việc thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững của các địa phương có vùng trồng nhiều.
Anh Giàng A Co, trú ở thôn Mù Thấp, xã Phình Hồ cho biết, hàng năm nhà anh trồng khoảng 6 bao tải củ khoai giống, so với trồng ngô và lúa thì trồng khoai sọ cho giá trị cao hơn gấp đôi có khi gấp 3 lần. Từ tiền bán khoai anh cũng trang trải cho gia đình được rất nhiều.
“Bán khoai đi tôi có tiền mua đồ dùng trong nhà để sử dụng trong các sinh hoạt hàng ngày, và còn giúp tôi nuôi các con ăn, học. Ngoài ra mỗi năm khi bán khoai có tiền tôi lại mua thêm con bò để chăn nuôi, có thêm tài sản, tăng thu nhập, giúp nhà tôi thoát nghèo”. anh Co phấn khởi nói.
Theo ông Giàng A Súa, Phó Chủ tịch UBND xã Hạnh Phúc, địa phương này cũng xác định khoai sọ là cây trồng chủ lực. “Toàn xã Hạnh Phúc hiện có trên 300 ha khoai sọ. Dù số hộ tham gia trồng ít hơn, nhưng lại chiếm tới gần 50% tổng số hộ dân ở nông thôn của xã. Điều này cho thấy sự tập trung và chuyên môn hóa của bà con”, ông Súa nói.
Hiệu quả kinh tế tại Hạnh Phúc cũng rất rõ ràng. So với ngô, lúa hay sắn, cây khoai sọ cho hiệu quả kinh tế cao gấp 2-3 lần. Năng suất bình quân tại đây đạt từ 6-10 tấn/ha , giá bán tại ruộng dao động từ 8.000-12.000 đồng/kg, giá bán buôn từ 12.000-15.000 đồng/kg. Như anh Sùng A Páo đã chia sẻ, lợi nhuận trung bình đạt 55-60 triệu đồng/ha.
Ông Giàng A Súa khẳng định: “Chính nhờ việc phát triển cây khoai sọ theo hướng hàng hóa, nhiều hộ gia đình đã có thu nhập ổn định, vươn lên thoát nghèo. Nhờ đó, tỷ lệ hộ giảm nghèo hàng năm của xã Hạnh Phúc đạt từ 3,0-3,26%/năm “.
Để làm được điều này, xã Hạnh Phúc đã triển khai đồng bộ nhiều chính sách hỗ trợ. Giai đoạn 2020-2021, xã đã hỗ trợ giống và vật tư nông nghiệp cho bà con. Các lớp tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản theo hướng an toàn thực phẩm được tổ chức thường xuyên. Xã cũng tạo điều kiện để người dân tiếp cận vốn vay ưu đãi qua Ngân hàng Chính sách xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp , đồng thời lồng ghép vốn Nông thôn mới để nâng cấp, mở mới các tuyến đường giao thông nội đồng, giúp vận chuyển nông sản thuận lợi.
Không chỉ ở Phình Hồ hay Hạnh Phúc, cây khoai sọ nương còn được mở rộng diện tích tại nhiều xã khác như Trạm Tấu, Tà Xì Láng. Đến nay, tổng diện tích tại các xã này đã lên tới trên 1.000 ha với sản lượng đạt trên 14 nghìn tấn. Các xã đang tập trung phát triển cây khoai sọ thông qua việc kết hợp giữa tri thức bản địa và khoa học kỹ thuật, trong đó chú trọng vào việc bảo tồn nguồn gen, cải thiện kỹ thuật canh tác và kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản phẩm từ khâu trồng, chăm sóc đến thu hoạch, bảo quản.
Có thể thấy, cây khoai sọ nương không chỉ là một sản phẩm nông nghiệp đơn thuần mà còn là biểu tượng cho sự thay đổi tư duy sản xuất, nỗ lực vươn lên của đồng bào Mông, mở ra con đường thoát nghèo bền vững trên vùng đất cao này.
Nguồn: https://danviet.vn/cay-gi-la-to-bu-moc-tot-ngun-ngut-o-lao-cai-moi-huyen-tram-tau-truoc-day-nho-khe-bat-len-thu-cu-ngon-bo-duong-d1379029.html