Cây đào mốc Lào Cai xổ hoa vô tội vạ, năm nào dân ở Lùng Cúng cũng có tiền vào dịp giáp Tết

Ở nơi tưởng như chỉ có đá, gió và sương mù ấy khiến bất cứ ai cũng phải ngỡ ngàng ngay từ lần đầu đặt chân tới bởi những vườn đào mốc cổ thụ. Những thân cây xù xì, phủ đầy rêu, cành vươn ngang, dọc xen giữa những mái nhà cổ lợp bằng gỗ pơ mu. Đào mốc ở đây không chỉ là cây trồng, mà là một phần linh hồn của bản làng, gắn bó với 229 hộ gia đình người Mông suốt hàng trăm năm qua.

Làng đào mốc ở độ cao 2000m.

Ngồi bên bếp lửa trong căn nhà gỗ, ông Thào Xú Rùa, một trong những người cao tuổi nhất thôn Lùng Cúng kể câu chuyện về cây đào mốc của bản. Giọng ông Rùa đều đều: “Ngay từ khi ông bà tôi sinh ra đã thấy có cây đào rồi. Ngày xưa trồng đào chỉ để lấy quả ăn, để Tết đến nam thanh, nữ tú có hoa chơi, chẳng ai nghĩ đến chuyện bán lấy tiền. Cây đào hợp đất, hợp khí hậu lạnh nên cứ thế lớn lên và gắn bó cùng bà con qua bao thế hệ”.

Theo lời các già làng, Lùng Cúng có khí hậu lạnh quanh năm. Mùa đông thường xuất hiện băng giá, sương muối kéo dài, có năm còn có cả mưa tuyết. Chính điều kiện tự nhiên khắc nghiệt ấy đã tạo nên những cây đào mốc mang dáng vẻ rất riêng: thân sần sùi, cành khẳng khiu, dáng thế tự nhiên, hoa dày và sắc hồng phai nhẹ, không rực rỡ nhưng bền bỉ.

Không chỉ đẹp vào mùa hoa, mỗi thời điểm trong năm, đào mốc Lùng Cúng lại mang một vẻ cuốn hút khác nhau. Mùa hè xanh mướt lá non cùng những cành quả trĩu mọng, mùa thu thân cây phủ rêu phong sần sùi, mùa đông trơ cành giữa sương mù lạnh giá. Khi xuân về, cả bản làng lại được khoác lên vẻ đẹp nhuộm hồng bởi sắc hoa bung nở khắp sườn đồi, trong vườn hay ngay cả bên hiên nhà và dọc lối đi.

Anh Giàng A Dê, ở thôn La Pán Tẩn, xã Púng Luông, tỉnh Lào Cai là người thường xuyên dẫn khách du lịch trong nước và quốc tế tham quan, chia sẻ: “Vào mùa hoa, tôi phải đi tiền trạm để dẫn khách vào bản. Hoa đào ở đây rất khác, nhìn là biết đào mốc núi cao. Vì thế cứ đến mùa hoa là nhiều du khách chọn Lùng Cúng làm điểm đến để du xuân”.

Năm nay là năm nhuận. Trong khi đào ở nhiều vùng đã nở sớm, thì tại Lùng Cúng, những nụ đào mốc vẫn còn e ấp trên cành. Bởi độ cao lớn, nền nhiệt thấp cùng biên độ nhiệt ngày – đêm chênh lệch cao khiến đào nơi đây nở muộn hơn mà không cần bất kỳ tác động kỹ thuật nào từ con người.

Chính điều đó đã khiến đào mốc Lùng Cúng trở thành “hàng hiếm” trong năm nay. Khi nhiều nơi đào đã nở bung, thì ở đây hoa mới bắt đầu hé nở. Hoa đào mốc ở đây có sắc hồng dịu, nụ dày, bền bỉ suốt những ngày Tết. Giá đào mốc Lùng Cúng vì thế cũng cao hơn so với nhiều năm trước. Không ít thương lái đã phải lên bản từ rất sớm, lựa chọn và đặt cọc những cành đào đẹp có dáng, thế và phủ đầy rêu ngay từ tháng 11 dương lịch.

Khoảng hơn chục năm trở lại đây, khi giao thông thuận tiện hơn, đào mốc Lùng Cúng bắt đầu “xuống núi”. Những cành đào cổ thụ theo chân thương lái về các tỉnh miền xuôi, trở thành mặt hàng được săn đón mỗi dịp Tết đến xuân về.

Cây đào mốc Lùng Cúng đắt hàng vì dáng cổ, hoa bền.

Hiện nay, giá mỗi cành đào mốc Lùng Cúng dao động từ 1,5 triệu đến 5 hoặc 6 triệu đồng, tùy dáng thế, tuổi đời và độ đẹp. Dẫn chúng tôi ra khu vườn đào rộng cả héc-ta, anh Chang A Ninh ở thôn Lùng Cúng, xã Nậm Có, tỉnh Lào Cai- một trong những hộ trồng đào có thu nhập cao trong thôn – không giấu được niềm vui.

“Gia đình tôi có hơn 150 gốc đào. Mỗi năm bán khoảng 30–50 cành đẹp, thu về từ 100 đến 150 triệu đồng, có năm còn cao hơn. Nhờ cây đào mà tôi sửa sang được nhà, cho con đi học đầy đủ, mua thêm máy móc cùng 1 ô tô, 1 máy xúc phục vụ sản xuất”. Anh Ninh phấn khởi nói.

Không riêng gia đình anh Ninh, hiện nay ở thôn Lùng Cúng đã có nhiều hộ mỗi năm thu về vài trăm triệu đồng từ đào mốc bán Tết. Toàn thôn hiện có 29 hộ mua được ô tô, máy xúc cùng nhiều phương tiện máy móc khác phục vụ sản xuất, từng bước hình thành tư duy sản xuất hàng hóa gắn với lợi thế địa phương.

Đào mốc Lùng Cúng không được trồng đại trà. Người dân nơi đây giữ cách trồng truyền thống là phải trồng thưa, để cây phát triển tự nhiên, không sử dụng phân hóa học nhằm giữ dáng cổ, thân mốc của cây đào.

Người dân thôn cũng chỉ trồng đào vào mùa xuân và chủ yếu trồng tại các mảnh nương, vườn sẵn có của gia đình chứ không xâm lấn vào rừng. Việc chọn cành bán cũng được cân nhắc kỹ, không chặt ồ ạt để đảm bảo sức sống lâu dài cho cây. Vì thế, ở Lùng Cúng có những gốc đào mốc cổ thụ mà ngay cả chủ vườn cũng không biết chính xác tuổi đời.

Niềm vui của người dân Lùng Cúng càng trọn vẹn hơn khi đầu tháng 1 vừa qua, thôn chính thức được phủ sóng điện thoại. Với bà con nơi từng được gọi là “thôn ba không”, thì đây là bước thay đổi lớn, tạo điều kiện thuận lợi cho bà con liên lạc ra bên ngoài và người thân cũng như bán các mặt hàng nông sản của gia đình.

Cầm chiếc smartphone trên tay, anh Chang A Khua chia sẻ: “Những năm trước chưa có sóng điện thoại, việc bán đào hay các mặt hàng nông sản khác rất khó khăn. Điện thoại mua về chỉ để xem ảnh cho con chơi. Năm nay có sóng rồi, vừa gọi điện cho người thân, vừa quay trực tiếp cành đào cho khách xem, thuận lợi hơn rất nhiều”.

Không chỉ người bán thuận tiện, thương lái cũng yên tâm hơn khi lên bản. Anh Nguyễn Việt Hùng, thương lái đến từ Hải Phòng, người đã có hơn chục năm gắn bó với đào mốc Lùng Cúng, cho biết: “Đào ở đây rất đặc biệt, dáng cổ, hoa bền. Tôi thường lên từ sớm, đi từng vườn chọn cành. Mỗi năm đưa về miền xuôi hàng trăm cành, khách rất chuộng đào khu vực này”.

Theo ông Chang A Cớ, trưởng thôn Lùng Cúng, toàn thôn có tổng diện tích tự nhiên khoảng trên 58km2, với 229 hộ và gần 1.500 nhân khẩu. Với bà con người Mông nơi đây, cây đào mốc không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn gắn bó mật thiết với văn hóa và đời sống tinh thần. “Giữ được đào là giữ được rừng, giữ được bản sắc và cũng nhờ cây đào mà những năm gần đây đời sống người dân trong thôn đã được nâng lên rõ rệt”. Trưởng thôn Lùng Cúng khẳng định.

Ông Sùng Thành Công, Chủ tịch UBND xã Nậm Có, tỉnh Lào Cai cho biết, đào mốc Lùng Cúng đang trở thành hướng đi quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Việc phát triển cây đào gắn với bảo tồn giống bản địa, hạn chế chặt phá rừng đã góp phần tích cực vào công tác xóa đói, giảm nghèo bền vững. Tính đến hết năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo của thôn chỉ còn gần 49%.

“Trong vài năm trở lại đây, cây đào mốc đã thực sự trở thành cây xóa đói giảm nghèo của bà con. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục có các giải pháp phát triển dựa trên nền tảng sẵn có, tạo điều kiện để người dân vươn lên ổn định cuộc sống”. Chủ tịch UBND xã Nậm Có nói.

Lùng Cúng từng là vùng đất cách trở, thiếu thốn đủ bề. Nhưng hôm nay, giữa giá lạnh núi cao, những cây đào mốc vẫn lặng lẽ nở hoa, mang theo hương xuân và hy vọng đổi thay từng ngày. Đặc biệt mỗi độ Tết đến, xuân về, từ bản làng nơi đỉnh trời Lùng Cúng, những cành đào mốc lại theo chân người xuống núi, khoe sắc khắp miền xuôi và mang theo câu chuyện về sức sống bền bỉ của thiên nhiên, về bàn tay cần mẫn cùng khát vọng vươn lên của đồng bào Mông nơi rẻo cao Lùng Cúng.