Thứ cây mọc túm tụm, trông gầy gầy, ra thứ quả mập mạp ở Thái Nguyên, dân làm kiểu gì ngon, bán hút hàng, tăng thu nhập?

Từ những gốc chuối ven đường đến nghế chế biến chuối ngon của người dân

Tận dụng lợi thế đất đai rộng mở và nhu cầu tiêu thụ ngày càng lớn của thị trường, mô hình thu mua gắn với chế biến chuyên sâu các sản phẩm từ chuối của HTX Hoàng Huynh (xã Ba Bể, tỉnh Thái Nguyên) đang trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế nông nghiệp vùng cao.

Không chỉ mang lại đầu ra ổn định cho người trồng, mô hình còn tạo việc làm, tăng thu nhập cho hàng trăm lao động, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây.

Trước đây, các hộ trồng chuối ở Ba Bể chỉ xuất hiện manh mún, chủ yếu để phục vụ gia đình hoặc bán nhỏ lẻ ngoài chợ. Giá cả bấp bênh khiến bà con không mặn mà mở rộng diện tích. Thế nhưng, sự đổi thay bắt đầu đến khi HTX Hoàng Huynh hình thành và trở thành địa chỉ thu mua lớn nhất vùng.

Gia đình anh Dương Văn Hữu, thôn Nà Làng là một trong những hộ mạnh dạn tận dụng đất trống hai bên đường để trồng hơn 100 cây chuối bản địa. Dù chỉ mới trồng khoảng một năm, nhưng đến nay gia đình anh đã bắt đầu thu hoạch vụ đầu tiên, được HTX thu mua với giá 3.500 đồng/kg.

Sau thu hoạch, gia đình anh thu về gần 10 triệu đồng, số tiền tuy không lớn với những nơi có điều kiện kinh tế và thu nhập cao, nhưng với bà con người Tày, Nùng, Dao ở xã Ba Bể thì đây là nguồn thu đáng kể, giúp trang trải sinh hoạt và tái đầu tư sản xuất.

“Trước đây chuối bán ngoài chợ thì lúc được lúc không, giá thất thường lắm. Nay có HTX thu mua ổn định, gia đình tôi yên tâm trồng hơn”, anh Hữu chia sẻ.

Chính sự hình thành đầu ra ổn định đã tạo động lực để người dân tận dụng mọi khoảng đất trống, từ ven đường đến vườn đồi phát triển cây chuối, loại cây vốn phù hợp với thổ nhưỡng địa phương và cho thu nhập nhanh.

Khởi nguồn của sự chuyển mình này đến từ quyết định táo bạo của vợ chồng chị Đặng Thị Huế, Phó Giám đốc HTX Hoàng Huynh.

Sau nhiều năm công tác trong các chương trình giảm nghèo, được tiếp cận với nhiều mô hình sản xuất hiệu quả, năm 2017 sau khi nghỉ công tác, chồng chị Huế quyết định về quê khởi nghiệp với cây chuối và bắt tay vào nghiên cứu, tìm tòi hướng đi mới bằng việc chế biến chuyên sâu để nâng tầm giá trị nông sản của địa phương.

Cũng thời điểm này, vợ chồng chị Huế đã chính thức thành lập HTX với 8 thành viên, đến nay sau 8 năm HTX đã phát triển lên 11 thành viên và liên kết với hơn 100 hộ dân trong vùng để xây dựng vùng nguyên liệu ổn định.

Trung bình mỗi tháng, HTX thu mua khoảng chục tấn chuối xanh với giá dao động 3.500 – 4.000 đồng/kg, giúp bà con yên tâm sản xuất, không còn lo cảnh được mùa mất giá.

Không chỉ dừng ở việc thu mua, HTX còn đầu tư máy móc để chế biến sâu. Từ cuối năm 2017, sau gần nửa năm nghiên cứu và thử nghiệm, vợ chồng chị Huế đã cho ra thị trường sản phẩm chuối sấy dẻo, mặt hàng nhanh chóng được thị trường đón nhận. Với nguồn vốn tự tích lũy, vợ chồng chị Huế đã đầu tư khoảng 200 triệu để mua máy móc thiết bị và từng bước xây dựng dây chuyền sản xuất theo quy trình chặt chẽ: chuối chín được bóc vỏ, ngâm nước muối chanh từ 1–2 tiếng, rửa sạch rồi đưa vào máy sấy khoảng 40 tiếng, trải qua nhiều lần lật giở để tạo được độ mềm tự nhiên.

Trung bình mỗi tháng, HTX thu mua khoảng chục tấn chuối xanh của bà con trong vùng. Ảnh: Hà Thanh

Điểm khác biệt của sản phẩm chuối sấy dẻo mà HTX chế biến là sử dụng chuối bản địa, quả nhỏ nhưng thơm, khi sấy không bị cứng mà giữ được độ dẻo và vị ngọt thanh, điều mà chị Huế khẳng định là “khác biệt lớn nhất so với nhiều sản phẩm cùng loại trên thị trường hiện nay”.

Cũng trong năm 2017, sản phẩm chuối sấy dẻo của HTX đã được công nhận OCOP 3 sao, mở ra cơ hội lớn để tiếp cận thị trường rộng hơn. Đến nay, sản phẩm của HTX đã có mặt tại nhiều điểm dừng nghỉ trên cả nước như trạm dừng nghỉ Hải Đăng (Thái Nguyên), Pháp Vân – Cầu Giẽ, cùng một số trạm dừng nghỉ ở miền Trung.

Hiện, mỗi năm HTX sản xuất khoảng chục tấn chuối sấy dẻo, với giá bán lẻ 50.000 đồng/kg, mang lại doanh thu khoảng 500 triệu đồng/năm.

Không chỉ sản xuất chuối sấy dẻo, HTX đang định hướng mở rộng thêm các sản phẩm như bột chuối xanh, kẹo chuối, những sản phẩm có tiềm năng thị trường lớn và phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện nay.

Tạo việc làm, nâng thu nhập và mở hướng phát triển bền vững cho đồng bào vùng cao

Ngoài mang lại hiệu quả kinh tế cho các hộ dân trồng chuối, HTX Hoàng Huynh còn góp phần tạo việc làm cho lao động địa phương. Vào mùa cao điểm, HTX thuê tới 6 lao động/ngày, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, với thu nhập 200.000 đồng/người/ngày.

Chị Huế chia sẻ: “Làm được tới đâu, chúng tôi cố gắng thuê bà con tới đó. Có việc làm đều, bà con yên tâm bám đất, bám quê”.

Bà Trần Thị Linh, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Ba Bể đánh giá: “Trước đây, khi chưa có HTX thì người dân chủ yếu mang chuối ra chợ bán nên giá cả thấp, thu nhập không ổn định, quy mô nhỏ lẻ.

Nhưng từ khi có HTX thu mua chuối thì người dân trong vùng đã tận dụng những diện tích đất trống để trồng chuối, nhờ đó đã kích thích được nhiều hộ dân trồng chuối và liên kết được với nhiều bà con hơn.

Từ khi thành lập đến nay, ngoài các hộ thành viên, HTX cũng đã liên kết được với hơn 100 hộ dân trong vùng để trồng chuối”.

Trước hiệu quả rõ rệt mà cây chuối mang lại, Phòng Kinh tế xã đã tham mưu cho UBND xã hỗ trợ HTX tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi với lãi suất thấp như Quỹ hỗ trợ nông dân, Quỹ Liên minh HTX và các chương trình phát triển kinh tế khác.

Các nguồn vốn này giúp HTX giải quyết bài toán thiếu vốn ban đầu, đồng thời mở rộng sản xuất, ổn định hoạt động trong bối cảnh thị trường cạnh tranh.

Ngoài hỗ trợ về vốn, xã Ba Bể cũng thường xuyên phối hợp tổ chức tập huấn kỹ thuật trồng và chăm sóc chuối cho bà con nhằm nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu. Trong thời gian tới, chính quyền địa phương dự kiến tiếp tục đồng hành cùng HTX trong các thủ tục nâng hạng sản phẩm OCOP.

Về phía HTX, mong muốn lớn nhất là được tiếp cận các chương trình chuyển giao khoa học kỹ thuật để ứng dụng vào sản xuất sâu hơn, đa dạng hóa sản phẩm từ chuối, mở rộng thị trường và tăng thêm thu nhập cho người dân trồng chuối trong vùng.

Với sự đồng hành của chính quyền, sự quyết tâm của HTX và sự hưởng ứng của bà con, chuối Ba Bể đang có cơ hội trở thành sản phẩm chủ lực, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và thúc đẩy kinh tế nông thôn miền núi phát triển theo hướng bền vững.