Huế chuyển đổi xanh và chuyện cứ lo xoá nghèo thì không thể làm giàu

Tại hội thảo “Chuyển đổi xanh và đột phá trong thu hút đầu tư công nghiệp tại TP Huế” do UBND TP Huế tổ chức mới đây, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, đã đưa ra một ví von rất hay và chính xác, chạm đến cốt lõi của chuyển đổi xanh.

Ông nói đại ý: Một đất nước hay một địa phương muốn làm giàu, nếu chỉ chăm chăm vào xóa nghèo thì sẽ mãi nghèo. Tương tự, để chuyển nền kinh tế từ “nâu” sang “xanh”, phải thay đổi toàn bộ cấu trúc và hệ thống.

Chuyển đổi xanh ngày nay không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là yếu tố sống còn với mọi quốc gia, địa phương – trong đó có Huế, nơi đang đi đầu trong tiến trình này.

Thực tế cho thấy, nền kinh tế Việt Nam đang đối mặt với những thách thức lớn khi thế giới bước vào thời kỳ phát triển xanh – nơi mà tiêu chuẩn về lượng phát thải carbon trở thành rào cản kỹ thuật. Doanh nghiệp buộc phải đầu tư vào công nghệ sạch, quy trình sản xuất bền vững và đảm bảo tính minh bạch trong chuỗi cung ứng.

Nếu không nhanh chóng thích nghi, chúng ta có nguy cơ bị gạt ra khỏi sân chơi toàn cầu. Tuy nhiên, với 96% doanh nghiệp là nhỏ và vừa, hạn chế về vốn và công nghệ, câu hỏi đặt ra là: ai sẽ là người dẫn đường trong hành trình chuyển từ “nâu” sang “xanh”? Liệu các doanh nghiệp nhỏ có thể tự thân vận động trong một môi trường chính sách còn nhiều ràng buộc và thiếu linh hoạt?

Từ đó, PGS.TS Trần Đình Thiên đưa ra khuyến nghị táo bạo: cần thí điểm cơ chế “tự làm, tự quyết, tự chịu trách nhiệm” tại các địa phương có khát vọng và tiềm lực đi đầu trong chuyển đổi xanh.

Theo các chuyên gia, Huế đang hội tụ đầy đủ điều kiện để thử nghiệm chính sách như vậy. Thành phố Huế hiện có 2 khu kinh tế, 6 khu công nghiệp và hàng chục cụm công nghiệp đang hoạt động.

Không chỉ có hạ tầng cơ bản, Huế còn sở hữu vị trí chiến lược trên hành lang kinh tế Đông – Tây, cùng cảnh quan tự nhiên, hệ sinh thái di sản và bản sắc văn hóa đặc biệt – những lợi thế lớn để phát triển công nghiệp sinh thái, công nghiệp gắn với du lịch và kinh tế tuần hoàn.

Thời gian qua, TP Huế đã có nhiều bước đi cụ thể để hiện thực hóa chiến lược xanh. Đơn cử như khu công nghiệp Gilimex Huế với hơn 460ha đang được đầu tư hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn quốc tế; khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô đã thu hút 55 dự án, trong đó có 15 dự án FDI theo hướng phát triển bền vững.

Gần đây nhất, UBND TP Huế đã ban hành kế hoạch chuyển đổi phương tiện giao thông công cộng sang năng lượng sạch, đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ có trạm sạc ô tô điện tại tất cả các xã, phường; 100% xe buýt mới sử dụng điện; và 60% taxi chuyển sang ô tô điện.

Không dừng lại ở đó, thành phố còn chủ trương hỗ trợ người dân chuyển đổi phương tiện từ nhiên liệu hóa thạch sang năng lượng sạch, nhằm tránh gián đoạn đời sống và sản xuất.

Những động thái này thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ và sự nhập cuộc nghiêm túc từ chính quyền – yếu tố then chốt để xây dựng một mô hình chuyển đổi xanh hiệu quả.

Tuy nhiên, để quá trình này diễn ra trên quy mô rộng và bền vững, Huế cần nhanh chóng điều chỉnh các chính sách không còn phù hợp, tạo đột phá và trao quyền cho những nơi có năng lực, khát vọng hành động.

Cơ chế “tự làm, tự quyết, tự chịu trách nhiệm” cần được cụ thể hóa bằng một khung pháp lý minh bạch, bảo đảm quyền tự chủ ngân sách, tự quyết về quy hoạch không gian công nghiệp, thu hút đầu tư xanh, và đặc biệt là chủ động trong xây dựng các chương trình tín dụng, thuế và đào tạo nhân lực phù hợp với mục tiêu phát triển xanh.

Nếu được thí điểm thành công, Huế hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu quốc gia về chuyển đổi mô hình tăng trưởng – từ mô hình tiêu tốn tài nguyên sang mô hình dựa trên sáng tạo, hiệu quả năng lượng và bảo tồn di sản.

Khi đó, Huế không chỉ là thành phố di sản, mà còn là thành phố tiên phong của “kinh tế xanh di sản” – nơi phát triển không triệt tiêu bản sắc mà nâng tầm bản sắc thành lợi thế cạnh tranh bền vững.