Lỗ hổng của hệ thống giám sát bằng GPS trong vụ lật tàu ở Hạ Long

Trao đổi với Lao Động về vấn đề này, Thạc sĩ ngành viễn thông Đào Trung Thành cho rằng, câu trả lời của lãnh đạo Cảng vụ có phần hợp lý khi giải thích về mặt kỹ thuật (mất tín hiệu GPS do mất sóng điện thoại trong cơn giông lốc), nhưng cũng có phần chưa làm tròn trách nhiệm trong quản lý và đảm bảo an toàn.

“Nếu chỉ dựa vào GPS qua mạng di động mà không có biện pháp dự phòng (như AIS hoặc EPIRB) khi quản lý cũng như giám sát tàu thuyền là một điểm yếu lớn. Cùng với đó, việc phản ứng chậm trước sự cố, cho thấy quy trình giám sát và ứng phó khẩn cấp chưa được tối ưu…” – ông Thành nhấn mạnh.

Ông Đào Trung Thành cũng cho rằng, nếu tàu Vịnh Xanh 58 không có thiết bị khẩn cấp như EPIRB, trách nhiệm không chỉ thuộc về chủ tàu mà còn liên quan đến việc kiểm tra, đăng kiểm của Cảng vụ. Do đó, cần một cuộc điều tra kỹ lưỡng để xác định nguyên nhân chính xác của vụ đắm tàu Vịnh Xanh 58, từ đó đưa ra các biện pháp cải thiện hệ thống quản lý, giám sát và an toàn cho các tàu du lịch ở vịnh Hạ Long, nhằm tránh lặp lại những sự cố đáng tiếc trong tương lai.

Tàu Vịnh Xanh 58 còn hạn đăng kiểm đến tháng 2.2026

Ông Nguyễn Văn Thống – Phó Giám đốc Cảng vụ Đường thủy và Đăng kiểm phương tiện thủy nội địa tỉnh Quảng Ninh – cho biết: Tàu Vịnh Xanh 58 được đóng năm 2014, do Đăng kiểm Việt Nam duyệt thiết kế, là tàu vỏ thép, có chiều dài 20 mét, rộng 6 mét, công suất máy chính 150CV, được phép chở đến 48 người. Tàu được cấp phép hoạt động từ năm 2015, lần cấp phép hoạt động gần đây nhất là vào tháng 1.2025, có hiệu lực đến ngày 4.2.2026.

Một số vụ đắm tàu nghiêm trọng trên vịnh Hạ Long

Vụ đắm tàu Trường Hải 06 BKS QN-5198 vào 5h ngày 17.2.2011 tại khu neo đậu nghỉ đêm trên vịnh Hạ Long, khiến 12 người tử vong, trong đó 10 khách nước ngoài, 1 khách Việt Nam và một hướng dẫn viên. Các nhân viên nhà tàu và 9 du khách quốc tế khác may mắn thoát nạn.

Nguyên nhân là do các nhân viên tắt máy tàu, nhưng không đóng các van ống thông sông (khi tàu vận hành, ống này được mở ra để làm mát máy), nên nước biển đi vào theo đường ống thông sông tràn vào, ngập toàn bộ khoang máy, làm tàu đắm ngay tại chỗ.

Vụ thứ 2 là vào chiều 3.10.2012, đang đưa 17 khách Đài Loan (Trung Quốc) từ hang Sửng Sốt ra tàu đỗ ngoài vịnh Hạ Long, tàu chuyển tải loại nhỏ đã va chạm với tàu du lịch Đông Phong khiến 5 người thiệt mạng (3 phụ nữ và một bé gái 9 tuổi chết đuối tại chỗ, một khách nam Đài Loan tử vong tại bệnh viện).

Nhiều lỗ hổng an toàn và thiếu cảnh báo thời gian thực

Trao đổi về vụ lật tàu du lịch Vịnh Xanh 58 (QN-7105), ông Phạm Hà, Chủ tịch LuxGroup – đơn vị sở hữu nhiều tàu du lịch biển tại Quảng Ninh, Nha Trang chỉ rõ một bất cập đáng lo ngại: con tàu gặp nạn có mớn nước rất thấp – tức phần thân chìm dưới nước rất nông – trong khi phần nổi bên trên lại cao, khiến tàu mất cân bằng nghiêm trọng khi gặp gió lớn. Thiết kế như vậy dễ dẫn đến lật ngang đột ngột, không có thời gian để thoát thân, đặc biệt khi nước tràn vào nhanh từ một bên và tàu úp xuống rất nhanh. Mặc dù các mẫu tàu du lịch hoạt động trên vịnh đều phải qua đăng kiểm, được thẩm định về độ ổn định, nhưng theo ông Hà, vẫn có một số mẫu tàu cũ, thiết kế lạc hậu, chưa đáp ứng yêu cầu về an toàn hiện đại vẫn đang lưu hành. “Chúng ta cần xem lại toàn bộ hệ thống thiết kế, đặc biệt với tàu gỗ hai tầng, tàu có mớn nước thấp và trọng tâm cao” – ông đề xuất. Bên cạnh đó, TS Phạm Hà cũng lưu ý về khoảng trống trong cảnh báo thời tiết khi mà hệ thống thông báo thời tiết cho tàu thuyền chủ yếu hoạt động thủ công, thông qua các nhóm Zalo hoặc liên lạc bằng điện thoại. Trong khi đó, các bản tin dự báo khí tượng chỉ được phát mỗi 6 giờ/lần – khoảng thời gian đủ dài để một cơn dông mạnh bất ngờ ập đến gây tai nạn.

Ông Hà đề xuất cần sớm phủ sóng, GPS và Internet toàn bộ khu vực, tích hợp hệ thống báo động, định vị và tín hiệu cứu hộ khẩn cấp, giúp tàu thuyền dễ dàng nhận cảnh báo và hỗ trợ lẫn nhau khi xảy ra sự cố. Cụ thể, cần có hệ thống kịp thời nhận cảnh báo thời tiết, phát tín hiệu cấp cứu qua hình ảnh, ánh sáng hoặc đèn LED. Điều này giúp các tàu khác có thể hỗ trợ ngay khi xảy ra sự cố. Đồng thời, hạ tầng kết nối tốt cũng nâng cao trải nghiệm của du khách, đặc biệt trong các tour lưu trú dài trên vịnh.

Đồng tình với quan điểm này, ông Nguyễn Tiến Đạt, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội, đánh giá nhiều quyết định cho tàu xuất bến vẫn dựa vào cảm nhận cá nhân của chủ tàu hoặc hướng dẫn viên, trong khi lẽ ra phải có quy chế rõ ràng, ràng buộc bằng trách nhiệm pháp lý cụ thể. Đặc biệt, khi dự báo thời tiết chưa được lồng ghép trực tiếp vào quy trình cấp phép rời bến hay hủy chuyến thì nguy cơ tàu gặp rủi ro vì thời tiết xấu vẫn còn rất lớn.

Một điểm nữa cũng đáng lưu ý là việc cập nhật thông tin thời tiết cho thuyền viên khi tàu đang di chuyển trên vịnh. Hiện chưa có hệ thống cảnh báo thời tiết trực tiếp qua bộ đàm hoặc tin nhắn khẩn cấp tích hợp đến các tàu đang hoạt động, dẫn đến độ trễ trong phản ứng khi có diễn biến bất thường. Phạm Huyền